شاید برایتان پیش آمده باشد که وقتی صبح از خواب بیدار میشوید، حس کنید فکتان درد میکند یا حتی خانوادهتان بگویند شبها صدای سایش دندانهایتان را میشنوند. این حالت همان دندان قروچه است. خیلیها حتی متوجه آن نیستند، اما این مشکل اگر ادامه پیدا کند، میتواند حسابی برای دندانهایتان دردسرساز شود. معمولاً دندان قروچه ناشی از استرسها، مشکلات خواب یا حتی بعضی اختلالات در قرارگیری دندانها روی هم است.
دندانقروچه، که در اصطلاح پزشکی با عنوان “بروکسیسم” شناخته میشود، یکی از مشکلات رایج در حوزه سلامت دهان و دندان است که اغلب بدون آگاهی فرد رخ میدهد. این اختلال که بیشتر در هنگام خواب بروز پیدا میکند، ممکن است در صورت عدم تشخیص و درمان بهموقع، منجر به آسیبهای جدی در ساختار دندان، مفصل فکی و عضلات صورت شود.
نشانههای دندان قروچه
دندان قروچه فقط محدود به صدایی که دیگران ممکن است بشنوند نیست. اگر از درد فک یا حتی سردردهای بیدلیل رنج میبرید و گاهی اوقات حس میکنید دندانهایتان بیش از حد صاف یا حتی لبههایشان شکسته شده، احتمال زیادی هست که شما هم این مشکل را دارید. گاهی هم ممکن است دندانها کمی لق یا حساس شوند یا بر اثر فشار زیاد مفصل فک شما صدا بدهد و اذیتتان کند. خلاصه، این مشکل ناخواسته میتواند باعث شود مشکلات کوچک کمکم بزرگ و دردسرساز شوند.
چه عواملی موجب بروز دندانقروچه میشوند؟
دندان قروچه بیدلیل نیست. معمولاً ریشهاش برمیگردد به استرسهای روزمره و کارهای پرتنش. برخیها به خاطر خواب بیکیفیت یا اختلالات خواب به این مشکل دچار میشوند. گاهی هم قرارگیری نامناسب دندانها کنار هم یا حتی زمینه ارثی، این مشکل را تشدید میکند. البته بعضی داروها یا مصرف بیش از اندازه کافئین هم تاثیرگذارند. بروکسیسم میتواند ریشه در عوامل متعددی داشته باشد که در ادامه به برخی از مهمترین آنها اشاره میشود:
- فشارهای روانی و استرس
استرس این روزها را بهراحتی نمیشود نادیده گرفت، طوری که ردپای آن حتی در سلامتی دهان و دندان هم دیده میشود. کافیست کمی مضطرب یا عصبی شویم تا ناخودآگاه فشار دندانهایمان بیشتر شود و حتی شبها بدون اینکه بفهمیم، دندانها را روی هم بساییم. یافتههای جدید پزشکی نشان میدهد رابطه مستقیمی میان استرس و دندانقروچه وجود دارد و این فشارهای روحی میتوانند یکی از برجستهترین دلایل شروع یا تشدید این عادت ناخودآگاه باشند. بهویژه در دورانی که بحران و فشار عصبی مثل همهگیری کرونا بیشتر بود، خیلی از مردم شدت دندان قروچه را در خودشان یا اطرافیانشان تجربه کردند و جستوجو درباره علائم و درمان آن هم افزایش یافت. بنابراین اگر متوجه شدید در روزهای پر از فکر و استرس فکتان بیشتر درد میگیرد یا دندانهایتان حساستر شده، شاید این نشانهای از تأثیر مستقیم فشارهای روانی بر سلامت دهان شما باشد. مطالعات مختلف حاکی از آن است که تنشهای روحی و اضطراب از مهمترین علل بروز این اختلال محسوب میشوند. استرس مزمن میتواند به انقباضات غیرارادی عضلات فک منجر شود.
- ناهنجاریهای دندانی
عدم تراز صحیح دندانها یا وجود بینظمی در قوس فکی، ممکن است موجب ایجاد واکنشهای جبرانی در ناحیه فک شود و دندانقروچه را تشدید کند.
- عادتهای رفتاری نادرست
خیلی وقتها، بدون اینکه متوجه باشیم، یکسری عادتهای رفتاری مثل جویدن ناخن، مداد یا حتی گاهی اوقات فشار دادن فک موقع تمرکز یا عصبانیت، بسترساز دندانقروچه میشوند. این عادتهای به ظاهر بیضرر، به مرور نظام فک و دندان را به الگوی فشردن و ساییدن بیدلیل عادت میدهند. وقتی بدن یاد بگیرد در موقعیتهای خاص یا حتی بیهوا چنین فشاری را به دندانها وارد کند، احتمال بروز یا شدت گرفتن دندانقروچه، مخصوصاً هنگام خواب، افزایش پیدا میکند. تحقیقات هم نشان داده افرادی که این عادات نامناسب را دارند، بیشتر از بقیه درگیر مشکلاتی مثل سایش دندان، درد فک و حتی سردردهای مزمن میشوند. بنابراین کنار گذاشتن این رفتارها میتواند یکی از قدمهای موثر در پیشگیری و کنترل دندانقروچه باشد. رفتارهایی نظیر جویدن ناخن، استفاده مداوم از آدامس یا گاز گرفتن اشیاء، میتوانند زمینهساز ساییدگی غیرارادی دندانها شوند.
- عوامل دارویی و تغذیهای
برخی داروهای اعصاب، بهویژه انواع ضدافسردگی، و مصرف بیشازحد کافئین یا نیکوتین نیز از عوامل محرک در بروز دندانقروچه به شمار میروند.
پیامدهای درماننشده دندانقروچه
در صورت بیتوجهی به درمان، دندانقروچه ممکن است منجر به مشکلات جدیتری شود:
- تحلیل رفتن مینای دندان و افزایش حساسیت
- ترک یا شکستگی در ساختار دندان
- درد مزمن در ناحیه فک و مفصل گیجگاهی
- اختلال در الگوی خواب و بروز سردردهای مکرر
تشخیص بروکسیسم
برای تشخیص دندان قروچه، بهترین کار این است که خودتان یا اعضای خانوادهتان به علائمی مانند درد فک یا صدای سایش دندانها در خواب توجه کنید. اگر چنین نشانههایی را در خودتان مشاهده کردید، با یک دندانپزشک مشورت کنید. پزشک معمولاً با نگاه کردن به وضعیت دندانها و صحبت درباره علائم، میتواند متوجه موضوع شود. تشخیص دندانقروچه معمولاً از طریق معاینه بالینی توسط دندانپزشک و بررسی علائم فیزیکی صورت میگیرد. گاهی نیز افراد از طریق اطرافیان متوجه صدای ساییدن دندانهای خود در هنگام خواب میشوند.
تاثیر دندان قروچه روی دندانها
اگر کسی دندان قروچه کند و جلویش را نگیرد، دلایل زیادی برای نگرانی وجود دارد. برای مثال، مینای دندان به تدریج ساییده میشود و دندانها حساس میشوند. این فرسایش و فشار طولانی میتواند باعث ترک خوردگی، شکستگی و حتی پوسیدگی زودرس دندانها شود. علاوه بر این، لثهها در معرض التهاب قرار میگیرند و حتی کسانی که روکش یا ایمپلنت دارند، ممکن است با آسیبهای جدی مواجه شوند
روشهای درمان و مدیریت دندانقروچه
در کلینیک دندانپزشکی دیان، درمان دندانقروچه بر پایه نوع و شدت علائم، علت اصلی بروز اختلال و شرایط فردی بیمار تنظیم میشود. برخی از راهکارهای درمانی شامل:
- ساخت و استفاده از محافظهای دهانی (نایتگارد(
این ابزار توسط دندانپزشک و براساس قالبگیری دقیق از دهان بیمار ساخته میشود و به کاهش فشار وارده بر دندانها در هنگام خواب کمک میکند.
- کنترل و کاهش استرس
استفاده از روشهای آرامسازی، مدیتیشن، رواندرمانی یا حتی مشاوره روانشناسی میتواند در کنترل ریشههای روانی دندانقروچه مؤثر واقع شود.
- درمان ناهنجاریهای دندانی
در مواردی که بینظمی دندانی عامل اصلی محسوب میشود، ممکن است نیاز به درمانهای ارتودنسی یا ترمیم سطح دندانها وجود داشته باشد.
- اصلاح سبک زندگی
کاهش مصرف مواد محرک مانند قهوه، نوشیدنیهای انرژیزا و سیگار، بهویژه در ساعات پایانی روز، تأثیر بسزایی در کنترل علائم دارد.
- توصیههایی برای پیشگیری از دندانقروچه
- ایجاد نظم در الگوی خواب
- پرهیز از عادتهای دهانی مضر
- انجام فعالیتهای آرامبخش پیش از خواب
- مراجعه منظم به دندانپزشک جهت ارزیابی وضعیت دندانی
سخن پایانی از کلینیک دندانپزشکی دیان
دندانقروچه اگرچه ممکن است در ابتدا نگرانکننده به نظر نرسد، اما در درازمدت میتواند منجر به صدمات جدی و پرهزینه شود. در کلینیک دندانپزشکی دیان، با بهرهگیری از دانش روز، تجهیزات مدرن و تجربه متخصصان، درمانهای شخصیسازیشده برای کنترل این اختلال ارائه میشود. توصیه میشود در صورت مشاهده علائم مشکوک، هرچه سریعتر برای مشاوره تخصصی اقدام فرمایید.
